— A Semočku wyznaczymy właśnie tamten kąt, tam akurat maliny rosną gęsto, ziemia miękka — Tamara Stiepanowna zatoczyła ręką nad moim ogrodem z miną, jakby dzieliła odziedziczony zamek, a nie działkę kupioną przeze mnie za honorarium z sprawy „Niżnonowogrodzkich elewatorów”.
Milczałam, przesuwając opuszek palca po pęknięciu starego miedzianego samowaru. Pęknięcie było cienkie jak włos, ale przez nie powoli, kropla po kropli, sączyła się gorąca woda, zostawiając na obrusie wilgotną plamę.
Samowar dostałam po dziadku i od dawna planowałam oddać go do naprawy i lutowania, ale zawsze brakowało czasu.
Teraz patrzyłam, jak plama się powiększa, i słuchałam, jak moja teściowa dysponuje moimi sześcioma arami ziemi w granicach miasta.
Przy stole siedzieli wszyscy: mój mąż Anton, jego siostra Marina z mężem oraz ich dwaj synowie — Semočka i Pawlik.
Chłopcy zdążyli już oberwać niedojrzałą porzeczkę i teraz z zapałem rzucali nią w siebie, celując w świeżo pomalowane białe słupki werandy.
— Mamo — Anton chrząknął, unikając mojego spojrzenia. — My tylko… rozmawiamy. Na razie nic nie zdecydowaliśmy.
— Jak to „nie zdecydowaliśmy”? — oburzyła się teściowa tak szczerze, że nawet samowar jakby przestał przeciekać z wrażenia.
— Marince w mieszkaniu ciasno, dzieci siedzą sobie na głowie. A tu ziemia się marnuje! Ola i tak tylko kwiatki sadzi i książki czyta.
A dzieciom potrzebne jest powietrze. Już nawet plan zrobiliśmy: tu postawimy domek z płyt, sześć na cztery, płotek z sztachet, żeby było osobno…
— Herbaty jeszcze, Tamaro Stiepanowno? — zapytałam (w głowie już liczyłam koszt pozwu o zaniechanie naruszeń w korzystaniu z własności, ale głos miałam słodki jak miód).
— Nalej, dziecko, nalej — przesunęła łaskawie filiżankę. — Ty jesteś mądra kobieta, rozumiesz: rodzina to znaczy wszystko wspólne.
My z ojcem Antona wszystko dzieciom oddawaliśmy co do grosza. A ty, Oleńko, masz trudny charakter, prawniczy. Ty wszystko chcesz układać. A życie nie jest od układania. Życie jest od sumienia.
Marina, siostra Antona, przytaknęła energicznie, przyciskając do siebie pusty talerz po cieście.
— Ola, no naprawdę, co ci szkodzi? Przecież nie chcemy całej działki. Dwie ary, dosłownie. Ty tam nawet nie chodzisz, w tym kącie same chwasty i dzika malina.
Spojrzałam na „chwasty”. Rosły tam kolekcjonerskie odmiany malin zamawiane przeze mnie ze szkółki pod Kstowem. Każdy krzak miał trzy lata i właśnie wszedł w pełnię owocowania.
— Oczywiście — uśmiechnęłam się. — Rodzina jest ważna.
Anton odetchnął z ulgą i sięgnął po cukier. Zawsze tak robił — gdy konflikt, jego zdaniem, „rozpuszczał się”, zaczynał dużo jeść.
Wydawało mu się, że jeśli nie krzyczę i nie rzucam talerzami, to znaczy, że się zgadzam. Przez pięć lat małżeństwa nie nauczył się, że jestem najgroźniejsza właśnie wtedy, gdy się uśmiecham i nalewam herbatę z zepsutego samowaru.
Jestem prawniczką od sporów gruntowych. Mój dzień pracy polega na tłumaczeniu ludziom, że „wspólne” istnieje tylko wtedy, gdy tak jest w dokumentach.
A jeśli w księdze wieczystej widnieje jedno nazwisko — wszystko inne to folklor i poezja.
— Proszę kontynuować, Tamaro Stiepanowno — wstałam i zaczęłam zbierać talerze. — Bardzo ciekawy pomysł z ogrodzeniem. Tylko najpierw zaproszę specjalistę, żeby sprawdził nasłonecznienie. Żeby domek Semočki nie zacieniał moich nasadzeń.
— No widzisz! — teściowa triumfalnie spojrzała na syna. — A ty mówiłeś, że Ola będzie przeciw. Ola jest złota. To jutro przywieziemy budowlańców, niech zrobią pomiary.
— Jutro nie — powiedziałam spokojnie, składając serwetki. — Jutro mam geodetę. Trzeba wyznaczyć granice.
Bo jeśli postawimy domek Semočki i okaże się, że wchodzi na teren o pół metra, to będą kary. A po co nam problemy?
Wieczorem, gdy goście wyjechali, a Anton zasnął przed telewizorem, wyszłam na werandę. Samowar już ostygł, ale na obrusie została ogromna rdzawo-miedziana plama. Dotknęłam pęknięcia paznokciem.
Jutro nie przyjdzie tylko inżynier. Jutro przyjdzie pełna inwentaryzacja rzeczywistości.
Anton obudził się, gdy gasiłam światło w przedpokoju.
— Ola, ty naprawdę nie masz nic przeciwko? Marina się tak nakręciła…
— Przeciw czemu, Anton? Żeby dzieci miały powietrze? No coś ty.
Zamknęłam drzwi na dwa obroty. Klik zamka zabrzmiał jak kropka na końcu zdania. Jutro pokażę im, jak działa prawo w rękach kogoś, kto potrafi je czytać.
Poranek zaczął się telefonem od Mariny. Była już na składzie budowlanym i wesoło dopytywała, jaki kolor blachy mnie bardziej pasuje — „czekoladowy” czy „zielony mech”.
— Wybierz, Marino, dowolny — odpowiedziałam, trzymając telefon barkiem i wsypując kawę do tygielka. — Tylko zachowaj rachunki. Na wszelki wypadek.
Anton przy kuchennym stole jadł kanapkę, starając się nie hałasować. Czuł, że powietrze jest naelektryzowane, ale nie rozumiał dlaczego. Ja byłam natomiast nienagannie uprzejma.
O dziesiątej do furtki podjechała biała „Niwa” z pomarańczowymi kogutami.
Wysiadł z niej Ilya — mój kolega, z którym od lat wygrywaliśmy sprawy o przejmowanie gruntów na terenach zalewowych Wołgi. Niósł statyw i urządzenie przypominające futurystyczną kamerę.
— Ola Igoriewna, dzień dobry — powiedział oficjalnie, choć byliśmy na „ty” od dekady. — Zlecenie na wyznaczenie granic przyjęte. Zaczynamy?
W tym samym momencie przy furtce zahamowała „Gazela” z materiałami budowlanymi. Z kabiny wyskoczyła teściowa, a za nią dwaj robotnicy.
— A to co za pomiary?! — Tamara Stiepanowna oparła ręce na biodrach. — Ola, przecież się umówiliśmy!
— To właśnie geodeta — powiedziałam, wychodząc naprzeciw i poprawiając okulary. — Wszystko zgodnie z prawem. Żeby potem Semočka nie miał problemów. Ilya, zaczynaj od północnego narożnika, tam gdzie maliny.
Robotnicy zaczęli rozładowywać deski prosto na mój parking. Milcząco obserwowałam, jak stos rośnie, zasłaniając widok na alpejską górkę skalną. Anton wybiegł z domu, zdezorientowany przenosząc wzrok z inżyniera na matkę.
— Mamo, może poczekamy, aż Ilja skończy? — zapytał nieśmiało.
— Na co czekać? — ucięła teściowa. — Aż będzie tu swoją melodię grał? Chłopaki, wnoście deski głębiej na działkę. Tam, pod płot.
Tymczasem Ilja ustawił odbiornik GPS i zaczął prowadzić tyczką po granicy. Widziałam, jak marszczy brwi, patrząc w tablet.
— Oła Igoriewna, jest pewien szczegół — powiedział głośno. — Proszę spojrzeć.
Podeszłam do niego. Teściowa, wyczuwając kłopoty, drobnymi krokami ruszyła za nami.
— Zgodnie z planem katastralnym — zaczął Ilja tonem, którym odczytuje się wyroki — pańskie faktyczne ogrodzenie od strony północnej jest przesunięte o metr i dwadzieścia centymetrów w głąb działki sąsiedniej.
— Jak to? — teściowa zmarszczyła brwi. — Jakiej sąsiedniej działki? Tam jest pustkowie i las!
— To nie pustkowie — spojrzałam na nią ze szczerym współczuciem. — To teren Lasów Państwowych. A ogrodzenie stawiali jeszcze poprzedni właściciele.
Jeśli teraz rozpoczniemy tam budowę, przy pierwszej kontroli z nadleśnictwa dostaniemy nie tylko karę, ale też nakaz rozbiórki wszystkich obiektów w strefie ochronnej.
— Kto tam będzie sprawdzał? — machnęła ręką Tamara Stiepanowna. — To ogrodzenie stało całe życie i jeszcze sto lat postoi!
— Wie pani — przełożyłam klucze z dłoni do dłoni — właśnie w zeszłym tygodniu zamknęłam sprawę rozbiórki domku w rejonie Bogorodskim.
Tam też myśleli, że „nikt nie sprawdzi”. A potem przyleciał dron z rejestru, zrobił ortofotomapę i po miesiącu przyjechali komornicy. Nie chcielibyśmy, żeby Marina wydała pieniądze na domek, który zostanie zrównany z ziemią.
Teściowa zamilkła. Robotnicy zastygli z naręczami drewna. Marina, która właśnie przyjechała samochodem, wyskoczyła z auta.
— Jaka rozbiórka? Oła, o czym ty mówisz?
— O ryzykach prawnych, kochana — uśmiechnęłam się. — Ale to jeszcze nie wszystko. Ilja, co z południową granicą?
Ilja przeszedł na drugą stronę ogrodzenia, za którym stał ogromny murowany dom naszego sąsiada, lokalnego przedsiębiorcy, którego wszyscy w ogrodach działkowych omijali szerokim łukiem.
— Tu jest odwrotna sytuacja — sprawdził urządzenie. — Sąsiad wszedł na państwa teren o półtora metra. Pańskie krzaki malinowe formalnie są już na jego działce.
— Jak to jego?! — pisnęła Marina. — To nasza malina!
— Według dokumentów z archiwum — poprawiłam włosy — ten pas ziemi należy do pana Woronnikowa. Jeśli teraz postawimy tam ogrodzenie, odetniemy mu dostęp do jego własnej kanalizacji deszczowej.
A pan Woronnikow nie lubi, gdy ktoś rusza jego odwodnienie.
— I co teraz? — Anton patrzył na mnie, jakbym właśnie przyznała się do zbrodni.
— Mam plan — powiedziałam, biorąc kartkę i długopis. — Składamy pozew o ustalenie granic. To potrwa osiem miesięcy, może rok. Do tego ekspertyza geodezyjna.
Około siedemdziesięciu tysięcy. A w trakcie sporu wszystkie prace budowlane zostają wstrzymane postanowieniem sądu. Już przygotowałam wniosek o zabezpieczenie roszczenia.
Teściowa ciężko usiadła na krześle. Patrzyła na stos desek, na robotników, którzy zaczęli palić papierosy, i na Ilję, który spokojnie kontynuował pomiary.
— Oła… — zaczęła słabiej. — A nie da się… po ludzku?
— Po ludzku to znaczy jak? Naruszyć kodeks leśny albo iść na wojnę z Woronnikowem? Wybierajcie, Tamaro Stiepanowno. Ja jako prawnik mogę poprzeć każdą opcję. Tylko opłata skarbowa nie wchodzi w „relacje rodzinne”.
Marina usiadła obok matki. Jej entuzjazm całkowicie zniknął.
— Osiem miesięcy? — wyszeptała. — Ale my chcemy teraz…
— Prawo nie zna pór roku — wzruszyłam ramionami. — Ilja, zaznacz punkty. Chłopaki, ładujcie deski z powrotem. Budowy nie będzie.
Robotnicy bez słowa zaczęli wrzucać drewno do samochodu.
— Anton, odprowadź mamę do auta — powiedziałam. — A ja dokończę z Ilją protokół oględzin terenowych.
Minęło pół roku. Nauczyłam się mistrzowsko udawać intensywną działalność prawniczą. Na każdy rodzinny obiad przynosiłam „nowe wieści z frontu”.
Raz sędzia poszedł na urlop, raz ekspertyza zażądała dodatkowych pomiarów, raz Woronnikow wysłał 300-stronicowy pozew wzajemny.
Tamara Stiepanowna wyraźnie przygasła. Jej zapał do „kącika Semeoczki” ostygł po tym, jak usłyszała koszt niezależnego geodety.
— Olinka, może my to wszystko na darmo…? — zapytała kiedyś, mieszając zimny omlet. — Tyle pieniędzy, tyle nerwów…
— Ależ skąd, Tamaro Stiepanowno — odpowiedziałam, nie odrywając wzroku od laptopa. — My walczymy o sprawiedliwość. Sama pani mówiła: wszystko musi być zgodne z sumieniem. A sumienie wymaga dokładności co do centymetra.
W zeszłą sobotę odwiozłam samowar do naprawy. Stary mistrz długo obracał go w rękach.
— Tu nie wystarczy lutowanie — powiedział. — Metal się zmęczył. Jak się tylko załata, i tak będzie przeciekał.
Kiwnęłam głową. O zmęczeniu metalu wiedziałam wszystko.
Dziś przyjechałam na działkę sama. Jesień była przejrzysta, spokojna. Maliny czerwieniły się jak rząd żołnierzy. Żadnych domków, żadnego „zielonego mchu”. Tylko cisza.
Wystawiłam na werandę naprawiony samowar. Błyszczał, odbijając niebo. Rozpaliłam ogień. Para zaczęła śpiewać, najpierw cicho, potem głębiej.
Usiadłam w fotelu, przykryłam nogi kocem. Telefon zadzwonił — „Tamara Stiepanowna”. Nie odebrałam. Po trzech sygnałach wyciszyłam numer.
Woda się zagotowała. Nalałam herbatę. Bez kropli na obrusie.
Patrzyłam na swoje sześć arów, na znak graniczny, który stał dokładnie tam, gdzie powinien.
Słońce zachodziło. Zamknęłam książkę, zakręciłam kranik samowaru i weszłam do domu.
Przekręciłam klucz w zamku.